تاریخچه شکل گیری مفهوم اتاق تمیز(CleanRoom ) در صنایع تولیدی

رشد و کسترش مرز¬های دانش هیچ‌گاه به تنهایی و بدون تأثیر از سایر دانسته‌های آدمی امکان‌پذیر نبوده و همواره منتج از گامی کوچک در جهت پاسخ به یک سؤال در برهه ای از زمان است .همچنان که در دنیای علم، ابزارهای خاص و پیچیده‌ای وجود دارند که استفاده از آن‌ها علاوه بر ضرورت کارکرد صحیح، نیازمند مبری بودن از هرگونه آلودگی است. وجود ذرات ریز، گردوغبار، میکروب‌ها و حتی بخارآب می‌تواند عاملی برای تخریب کارکرد یک وسیله و یا یک آزمایش محسوب شود. در همین خصوص باید اضافه کرد ،گاهی وجود یک اتم می‌تواند عامل شکست و یا موفقیت یک پروژه محسوب شود. توجه به این موضوع اهمیت پایش محیط از ذرات نامطلوب، عامل اصلی شکل‌گیری کلین روم یا اتاق تمیز در طول تاریخ می‌باشد. اتاق تمیز دربیانی ساده فضای کنترل‌شده از سطحی از آلودگی ست که ابعاد آن وابسته به شرایط کاری می‌تواند از ابعاد یک محدوده تمیز تا یک سالن تولید ، تغییر کند. اتاق تمیز اولین بار توسط Whillis Whitfield در سال 1962 اختراع‌شد.اگرچه عنوان «Ultra-Clean Room » با شماره پتنت US 3158457 A به ‌مثابه انقلابی در این زمینه مطرح می‌شود اما نمی‌توان این زمان را اولین مطلع توجه به محیط‌های تمیز محسوب کرد. بر اساس اسناد تاریخی به دست آمده توسط دانیل هوسبرک ، مورخ دانشگاه مارشال، اولین افرادی که محیط تمیز را ایجاد کردند، ساعت سازها بودند. به نظر می‌رسد آن ها زمانی که مکانیزم های ساعت را در کنار هم قرار می دادند، تلاش می کردند از ورود هرگونه ذره کوچکی که امکان تضعیف یا تخریب مکانیزم ساعت هایشان را داشت جلوگیری می کردند. در همین راستا مدارکی وجود دارد که نشان میدهد در دهه 1850 یک شرکت ساعت سازی آمریکایی با تغییر محل کارخانه خود از شهر آلوده روکس بری ماساچوست به بخش روستایی آن ایالت، تغییر چشمگیری در کنترل میزان آلودگی تاثیر گذار بر محصولاتش را داشته است. این کارخانه بعد ها با ایجاد یک اتاق مخصوص فرایند های مکانیکی ساخت ساعت، در سطحی بالاتر از زمین اولین تفکر وجود اتاق ایزوله و مجزا از سایر بخش های تولید را پایه ریزی کرد. توجه به وجود ذارت مداخله کننده شاید ابتدا در روند فعالیت های پزشکی و مواد فاسد شدنی مشهود شد . همچنان که در تاریخ علم واژه (asepsis) به معنای” بدون فساد ” یا “خلوص ” برای تعریف میزان استریل بودن در زبان یونانی تعریف شده است و کلمه antisepsis نه به معنای استریل بودن که بیانگر کاهش قابل توجه ذرات ایجاد شده در فضا و کلمه antiseptic میزان ضدعفونی بودن از آن گرفته شدند.
رخداد چشمگیر بعدی در زمینه ساخت اتاق تمیز مربوط به یک کمپانی سازنده بلبرینگ های مینیاتوری، در طول جنگ جهانی اول ، بود که متوجه شدند ذرات موجود در هوا بر روی فرایند تولید محصولاتشان تاثیر گذار است. شرکت MPB در سال 1939 در جهت حل این مشکل، تکنولوژی تهویه مطبوع را به عنوان راه حل فیلتر کردن ذرات نامطلوب از هوای محیط معرفی کرد. این شرکت در سال 1959 با ساخت یک کارخانه جدید، منطقه ای از آن را به عنوان اتاق سفید در نظر گرفت که مجهز به فیلتر هایی برای حذف گرد و غبار بود و کارگران آن بخش همگی ملبس به لباس های پوشیده و خاص و کلاه بودند و هیچ کس اجازه عطسه کردن در آن محیط را نداشت.
در دهه 1950 ضرورت وجود محیطی عاری از ذرات و آلودگی برای اتاق های جراحی مطرح شد، اگر چه که از حدود سال های 1870 پزشکان و جراحان نسبت به تمیزی محیط های پزشکی آگاه بودند و نسبت به حفظ پاکیزی آن تلاش می کردند اما خط سیر این تلاش ها بیشتر متمرکز بر عدم ورود ذرات از محیط خارج به داخل بود و نسبت به ذرات موجود در محیط داخل توجه چندانی نمی شد . دکتر semmelveis و lister از پیشگامان شناسایی اهمیت کنترل تمیزی محیط با برقراری ضوایطی در جهت نظارت و کاهش آلودگی محیط توانستند نقش به سزایی در پیشگیری از مرگ‌ومیرهای ناشی از عفونت و آلودگی‌های محیط‌های درمانی و بیماران خود داشته باشند. بعدها Robert Koch و Louis pasture به عنوان میکروبیولوژیست به جابجایی ذرات و ناخالصی‌ها در مسیر هوا پی بردند. یافته‌های آن‌ها در خصوص جابجایی ذرات بیماری‌زا مقدمه‌ای برای کشف شرایط از بین برندگی باکتری‌ها در دمای بین 65 تا 80 درجه سانتیگراد شد. با افزایش سطح علم در خصوص میزان تمیزی مبحث آلودگی‌های غیرمرئی و روش‌های مقابله با آن‌ها به تدریج مورد اهمیت واقع شد و مقدمه‌ای بر شکل‌گیری تکنولوژی‌های اتاق تمیز گردید.
در طول جنگ جهانی دوم وضعیت اسف بار مراکز درمانی، زمینه بروز تکنولوژی های تهویه هوا در محیط های درمانی را پایه ریزی کرد و منجر به ارائه فیلتر های هوایی با بیشترین راندمان جذب (Hepa) و جریان های هوایی لامینار شد . در خلال دهه 1960، طبق گزارشات سازمانی فضایی آمریکا NASA وجود اتاق تمیز به یکی از آیتم های اصلی در تاسیس کارخانه های تولیدات نظامی و فضایی تبدیل شد.در زمانی که اتاق های تمیز در بسیاری از نقاط آمریکا وجود داشت اما هرکدام صرفا" بر اساس نیاز های فرایند تولید یا فعالیت خود نسبت به پاکیزگی محیطشان اقدام می کردند، نیروی هوایی آمریکا بود که پایه گذار استانداردهایی در زمینه طراحی و پیاده سازی کلین روم گشت. در سال 1961، Whillis Whitfield در آزمایشگاه ملی سندیا که مسئول نگه داری و کنترل میزان تمیزی ابزار و تجهیزات هسته ای بودند در آن زمان استفاده از اتاق های تمیز بیشتر مختص به نگه داری ابزار بود که معمولا تنگ و دارای سطح بالای خلاء بودند. این موضوع سبب شد ویتفیلد و همکارانش یک اتاق تمیز با جریان هوایی که به طور مداوم در حال چرخش بود را طراحی کنند. آن ها موفق به ساخت سیستمی شدند که تمام هوای موجود در اتاق در طول هر دقیقه ده بار تعویض شود .طبق گزارشات موجود، در اولین آزمایش سنجش ذرات درون این اتاق، شمارنده دستگاه عدد صفر را نشان داد.ویلس ویتفیلد در مصاحبه تلوزیونی خود در سال 1993 گفت: ما تصور کردیم آن ها (ذرات) را شکسته ایم . در حدود سال های 1962و 1963 ارتش هوایی آمریکا USAF گروهی متشکل از 200 کارشناس اتاق تمیز را جهت تدوین قوانین استاندارد برای اتاق تمیز تشکیل داد؛که نتیجه کار این گروه منجر به ارائه یک نسخه اولیه از ISO اتاق های تمیز گردید. طبق آمارهای موجود از آن زمان تا کنون عددی نزدیک به 50 ملیارد دلار مربوط به ارزش ساخت سالن های تمیز در جهان است که کمپانی های بزرگی چون RCA و جنرال موتورز در رده های اول این جایگاه هستند. تلاش های وستفیلد با NASA در جهت ساخت فضا پیماهای استرلیزه باعث شد مجله TIME لقب آقای تمیز را به او اختصاص دهد. تکنولوژی اتاق تمیز امروزه به خودی خود یک صنعت است که انجمنی جهانی بنام کنترل آلودگی را برای خود دارد . استاندارد های مربوط به اتاق تمیز به طور کامل و جامع درباره هر آن چه که در اتاق تمیز هست، از ورود یک تکه پارچه تا مواد مختلف را بررسی می کند. به طور قطع می توان گفت، وجود و حتی کار کرد و اطمینان فن آوری های امروز در گروه پیشرفت تکنولوژی اتاق تمیز است.